Święty Michał Archanioł objawił się w jednym miejscu na Ziemi. Udajmy się jego śladami po półwyspie Gargano.
Postać św. Michała Archanioła, niebiańskiego wojownika, od wieków pobudza wyobraźnię religijną i kulturową, jako symbol siły, obrony i zwycięstwa nad złem. Kult św. Michała Archanioła rozpowszechniał się od wczesnych wieków chrześcijaństwa – stał się on jednym z najbardziej czczonych świętych w Europie.
Linia św. Michała Archanioła – Anielski Miecz
Z kultem św. Michała Archanioła wiąże się tajemnicze zjawisko: tzw. Linia św. Michała Archanioła, wyimaginowana linia łącząca siedem głównych sanktuariów jemu poświęconych, rozciągająca się od Irlandii po Izrael. Są one ułożone wzdłuż linii prostej przecinającej Europę i Morze Śródziemne, co od wieków budzi ciekawość i spekulacje. Linia, licząca tysiące kilometrów, zaczyna się w Irlandii, przechodzi przez Anglię, Francję, Włochy, Grecję i kończy się w Izraelu. Linia ta jest jak anielski miecz św. Michała, którym w wyobraźni ludzi archanioł miał walczyć z Szatanem.
Skellig Michael (Irlandia), pierwszy punkt tej linii, znajduje się na zachodnim wybrzeżu Irlandii, na skalistej wyspie Skellig Michael. Następnie linia biegnie do Anglii, ok. 600 km na południowy wschód, do wybrzeża Kornwalii, gdzie znajduje się Góra św. Michała (St. Michael’s Mount) – wyspa połączona jest z lądem kładką, którą można pokonać tylko podczas odpływu. Po drugiej stronie Kanału La Manche natomiast, w Normandii znajduje się słynne Sanktuarium Mont Saint-Michel. To średniowieczne opactwo, położone na skalistej wyspie, na którą można dotrzeć z lądu groblą w czasie odpływu morza, słynie ze swojej imponującej architektury i unikalnego położenia. Następny punkt Linii św. Michała znajduje się 1100 km od Normandii, we Włoszech – to Sacra di San Michele w Alpach Piemonckich. Ten niezwykły kompleks klasztorny stoi na wzgórzu 962 m n.p.m., z widokiem na Dolinę Susa. Zbudowany w X wieku jest jednym z najważniejszych symboli kultu św. Michała Archanioła we Włoszech. Następne sanktuarium znajduje się również we Włoszech, ale już na południu Półwyspu Apenińskiego, ok. 900 km od Sacra – na półwyspie Gargano w Apulii. Tutejsze Sanktuarium św. Michała Archanioła słynie z objawień Archanioła, które, jak mówi tradycja, miał biskup Siponto św. Wawrzyniec Maiorano. Uznawane jest ono za jedno z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych w Europie. Święta Grota przesiąknięta jest mistycyzmem, duchową obecnością św. Michała Archanioła i modlitewną ciszą.
Następnie linia biegnie ok. 1200 km przez Adriatyk i Morze Egejskie i dociera do malowniczej wyspy Symi (Grecja), gdzie znajduje się Klasztor św. Michała Archanioła. Zbudowany na klifie z widokiem na morze jest jednym z najbardziej sugestywnych miejsc kultu św. Michała. Klasztor jest nadal czynny i stanowi ważne centrum duchowe dla lokalnej społeczności.
Ostatni punkt linii Archanioła znajduje się ok. 1500 km na południowy wschód – w Izraelu, na górze Karmel. Góra ta jest czczona jako miejsce święte od czasów starożytnych i jest związana z różnymi wydarzeniami biblijnymi. Tu, kilka kilometrów od Hajfy, stoi Klasztor Stella Maris – miejsce kultu Matki Bożej, a także św. Michała Archanioła, Jej „hetmana”.
Objawienia św. Michała na Gargano
Najbardziej znanym sanktuarium Archanioła Michała pozostaje Monte Sant’Angelo na półwyspie Gargano, bo to tu właśnie miał się objawić przywódca niebiańskich zastępów. Pierwsze objawienie św. Michała datuje się na rok 490, kiedy to Elvio Emanuele, bogaty pan z Gargano, znalazł w niedostępnej jaskini zaginionego wcześniej byka ze swojego stada. Próbował go zabić, ale strzała wróciła, raniąc Elvio. Udał się do Wawrzyńca Maiorano, świętego biskupa Siponto, aby opowiedzieć mu o tym, co się wydarzyło. Po wysłuchaniu go biskup wezwał do trzech dni modlitwy i pokuty, po których ukazał mu się we śnie św. Michał Archanioł i poprosił o poświęcenie jaskini kultowi chrześcijańskiemu. Stało się to w 493 r., po dwóch innych objawieniach.
Wiele wieków później, w 1656 r. miało miejsce czwarte objawienie, kiedy dzięki wstawiennictwu i potężnej opiece św. Michała Archanioła Monte Sant’Angelo zostało uchronione od zarazy.
O centralnym miejscu postaci św. Michała Archanioła świadczy również fakt, że Longobardowie, którzy osiedlili się na tym obszarze i następnie nawrócili się na chrześcijaństwo, obierali sobie św. Michała Archanioła za patrona ich księstwa ze stolicą w Benewencie, a jego sanktuarium na górze Gargano było ich sanktuarium narodowym.
Sanktuarium św. Michała Archanioła
Sanktuarium w Monte Sant’Angelo to miejsce o wielkim znaczeniu historycznym i duchowym dla wszystkich wiernych oddających cześć św. Michałowi Archaniołowi. Kompleks bazyliki ma dwa poziomy. Na górnym są romański portal i dzwonnica, na dole natomiast znajduje się grota.
Budowa dzwonnicy, wzniesionej przez Karola I Andegaweńskiego w podziękowaniu św. Michałowi Archaniołowi za podbój południowych Włoch rozpoczęła się w 1274 r. Wieża, zaprojektowana przez architekta Giordano, ma kształt ośmiokąta, wzorowanego na architekturze słynnego zamku – Castel del Monte. Została ukończona w 1282 r., a jej pierwotna wysokość wynosiła 40 m; później została obniżona do obecnej wysokości 27 m, prawdopodobnie z powodu uderzenia pioruna lub w celu ułatwienia umieszczenia dzwonów. Dzwonnica podzielona jest na cztery kondygnacje.
Na najwyższym piętrze z czterech łukowatych otworów wyłaniają się dzwony, z których największy pochodzi z 1666 r. Obok dzwonnicy znajduje się rozległy plac zwany Górnym Atrium, otoczony metalowym ogrodzeniem z kamiennymi, kwadratowymi kolumnami. Fasada wejściowa pochodzi z 1865 r. i składa się z dwóch łuków zwieńczonych trójkątnym frontonem ozdobionym fryzami. Na górze, pośrodku, między dwoma małymi rozetami, znajduje się kapliczka z figurą św. Michała Archanioła. Lewe wejście zdobią brązowe drzwi z panelami przedstawiającymi historię sanktuarium od jego początków do pielgrzymki Jana Pawła II w 1987 r. Powyżej, obok drzwi, znajdują się dwa prostokątne nagrobki, z których jeden zawiera inskrypcję ze słowami wypowiedzianymi przez Archanioła podczas jego trzeciego objawienia.
Do sanktuarium wchodzi się przez portale, a zaraz po przekroczeniu progu przenosimy się do średniowiecznej scenerii – ogromne schody z okresu andegaweńskiego wykute bezpośrednio w skale schodzą stromo w dół. Wzdłuż schodów prowadzących do groty po prawej i lewej stronie widać kaplice dawnych lokalnych rodzin udekorowane freskami. Klatka schodowa kończy się w atrium we wnętrzu sanktuarium. Znajduje się tam portal pochodzący z 1652 r., ozdobiony dwoma spiralnymi kolumnami podtrzymywanymi przez lwy. Portal ten nazywany jest Bramą byka (Porta del toro), od dużego fresku nad portalem, który przedstawia epizod pierwszego objawienia. Szczególnie cenne są brązowe drzwi portalu wykonane w 1076 r. w Konstantynopolu.
Grota św. Michała Archanioła
Sercem sanktuarium jest niewątpliwie grota, zwana według tradycji Grotą Objawień św. Michała Archanioła.
Na przełomie XVI i XVII wieku abp Domenico Ginnasio (1586 – 1607) zlecił poszerzenie groty w celu stworzenia większego prezbiterium. Ten sam arcybiskup pokrył miedzianymi płytami „...kamień pierwotnego ołtarza, na którym znaleziono ślady stóp, jakby dziecka, odciśnięte na skale...”. I to właśnie na tym Ołtarzu Śladów została umieszczona w 1507 r. figura św. Michała Archanioła, dzieło przypisywane wybitnemu rzeźbiarzowi Andrei Contucciemu, zwanemu Sansovino. Statua wykonana z białego marmuru kararyjskiego ma 130 cm wysokości. Przedstawia Księcia niebiańskich wojsk w pozie rycerza, u którego stóp leży Szatan przedstawiony jako potwór o twarzy małpy, udzie kozła, pazurach lwa i ogonie węża. Święty Michał pojawia się jako młodzieniec z uśmiechniętą twarzą, jego głowę zdobią włosy skręcone w loki i pukle. Jego lewe ramię jest wyciągnięte w dół, a w prawym, uniesionym w górę, trzyma miecz. Archanioł przedstawiony jest jako rycerz – ma na sobie krótką, obcisłą zbroję rzymskiego legionisty oraz luźny płaszcz wojskowy. Raz w roku, 29 września, miecz św. Michała jest noszony w uroczystej procesji ulicami Monte Sant’Angelo.
Po lewej stronie prezbiterium, pod drewnianym baldachimem wspartym na czterech antycznych, marmurowych kolumnach, znajduje się ołtarz Matki Bożej Nieustającej Pomocy – jeden z najstarszych w sanktuarium. Umieszczony jest tam fresk przedstawiający Matkę Bożą Nieustającej Pomocy oraz świętych: Szczepana i Karola Boromeusza. Modląc się przed tym ołtarzem, można uzyskać odpust zupełny dla zmarłych – taki przywilej nadał sanktuarium papież Grzegorz XIII (1572-85).
W absydzie Nawy Andegaweńskiej natomiast w 1690 r. wzniesiono kamienny ołtarz w stylu barokowym, w którym przechowywany był Najświętszy Sakrament. Zdobią go trzy figury przedstawiające: św. Józefa (w środku), św. Mikołaja z Bari (po lewej) i św. Antoniego z Padwy (po prawej). Ołtarz wieńczy płaskorzeźba przedstawiająca scenę Zwiastowania.
Sanktuarium na Gargano od wieków jest miejscem tradycyjnych pielgrzymek. Od niepamiętnych czasów wierni wyruszali pieszo co roku pod koniec września z nadmorskiej miejscowości Vieste, przemierzając Foresta Umbra (Umbryjski Las), aby dotrzeć do sanktuarium św. Michała Archanioła rankiem 29 września. Inne grupy wyruszały z San Marco in Lamis i z Manfredonii. Historia, piękno i duchowość Monte Sant'Angelo do dziś przyciągają pielgrzymów z całego świata, również z Polski. Obecnie kustoszami sanktuarium są księża michalici, duchowi synowie bł. Bronisława Markiewicza.
