Diecezja rzeszowskacieszy się posiadaniem kilku niezwykle cennych świątyń, gdzie sztuka przenika się z teologią i duchowością, a przebywanie w tych świątyniach prowokuje wręcz do kontemplacji samego Boga i drogi człowieka do Niego. Jedną z takich niezwykłych świątyń jest kościół św. Michała Archanioła w Binarowej.
Parafia i wieś Binarowa położone są w powiecie gorlickim, w odległości ok. 4 km na północny zachód od Biecza. Parafia należy do najstarszych w diecezji rzeszowskiej. Miejscowość została ulokowana przez króla Kazimierza Wielkiego 23 czerwca 1348 r. na prawie niemieckim. W czasach staropolskich wieś wchodziła w skład dóbr królewskich, należących do starostwa libuskiego.
Anioł z wąsami
Pierwsza wzmianka o kościele w Binarowej pochodzi dopiero z 1415 r. Obecna świątynia parafialna jest prawdopodobnie drugą z kolei i powstała ok. 1500 r. Świątynia została zbudowana z bali modrzewiowych. Prawie wiek później dobudowane zostały do niej wieża i soboty. W latach 1641-50 powiększono przestrzeń kościoła o kaplicę Aniołów Stróżów od strony północnej oraz o kruchtę od południa. Kościół św. Michała Archanioła to drewniana, jednonawowa budowla gotycka o konstrukcji zrębowej, obita gontem, z wieżą o konstrukcji słupowej. Wnętrze świątyni zdobi piękna, zabytkowa polichromia z XVI i XVII wieku, ukazująca m.in. sceny z Nowego Testamentu i obrazy katechetyczne, ale znajdziemy tam też widoki ówczesnego Biecza. Malowidła oszałamiają swoją kolorystyką. Mają one przede wszystkim cel katechetyczny: przybliżać ludziom Biblię oraz wynikające z niej zasady postępowania. Można zatem znaleźć na ścianach cykl dwudziestu jeden scen Męki Pańskiej, przedstawienia Sądu Ostatecznego, ale także cykle, które można zatytułować: Nauka dobrego umierania, Rozdroża życia ludzkiego, Nagła śmierć, Siedem sakramentów świętych, Siedem cnót, Sposoby odkupienia siedmiu grzechów głównych. Dekoracja sufitu w nawie i prezbiterium wykonana została za pomocą specjalnych szablonów zwanych patronami. Unikatową wartość mają utrwalone w malowidłach widoki XVII-wiecznego Biecza. Są tu również detale świadczące o indywidualnej inwencji ludowego artysty, jak np. wyobrażenie anioła z wąsami – w wyniku prac konserwatorskich anioła z wąsami już nie zobaczymy, ale wspomnienie o nim przetrwało. Anioły w Binarowej są wszędzie, a dzięki nim kościół staje się jakby przedsionkiem nieba. Wolne przestrzenie wypełnione są motywami wijących się kwiatów. Występują one na niemal wszystkich sprzętach znajdujących się w świątyni. Nawet metalowe okucia XV-wiecznych drzwi prowadzących z prezbiterium do zakrystii przywodzą na myśl kwiaty. Do cennego wyposażenia świątyni należą też pozostałości XIV-wiecznego ołtarza Czterech Świętych Dziewic.
Artystyczna perełka
Kościołem interesowało się wielu artystów. W swoich pracach świątynię uwiecznili m.in. Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer czy Teodor Axentowicz. W 1889 r. do Binarowej przybyli m.in. Wyspiański i Mehoffer, którzy podczas wycieczki szkolnej z profesorem Szkoły Sztuk Pięknych Władysławem Łuszczkiewiczem wykonali wiele szkiców, przeprowadzając tym samym inwentaryzację świątyni. To, co Wyspiański zobaczył w Binarowej, stało się inspiracją do ozdobienia kościoła Ojców Franciszkanów w Krakowie.
W 2003 r. świątynia wpisana została na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Pod względem wartości artystycznej kościół w Binarowej należy do najcenniejszych i najlepiej wyposażonych budowli tego typu zachowanych w Europie Środkowej. W uzasadnieniu organizacja ta wskazuje na harmonijne połączenie walorów historycznych, architektonicznych i artystycznych. Podkreśla także, że świątynia posiada najcenniejszą polichromię spośród wszystkich drewnianych kościołów Małopolski. Kościół w Binarowej znajduje się też na szlaku architektury drewnianej.
Piaskowa z Binarowej
W lewym ołtarzu bocznym warto zwrócić uwagę na słynący łaskami obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem (Piaskowej), będący, według tradycji, darem króla Jana Kazimierza. Obraz jest repliką cudownego obrazu Matki Bożej Piaskowej z krakowskiego kościoła Karmelitów i do Binarowej trafił prawdopodobnie dzięki Zakonowi Karmelitów, który w pobliskim Jaśle miał swój klasztor. W ostatnim okresie duże zasługi w ożywieniu i propagowaniu kultu Pani Binarowskiej położył długoletni proboszcz binarowski (1959--92) ks. Władysław Oleksiak. W każdą środę odprawiana jest nowenna ku czci Matki Bożej Piaskowej z odczytywaniem próśb i podziękowań, gromadząca zwykle liczne grupy wiernych, zarówno z parafii, jak i spoza jej granic. Dużą popularnością u wiernych cieszą się również odpusty parafialne, obchodzone w dzień poświęcony Matce Bożej Wspomożycielce Wiernych (niedziela po 24 maja) oraz w dniu patrona kościoła – św. Michała (29 września).
